ကားစက်နှိုးတယ်။
ဂီယာ ထိုးတယ်။
ဘယ်ဘက် ကွေ့မလား ညာဘက် ကွေ့မလား — မသိဘူး။
ဒါဆို ဓာတ်ဆီ ကုန်တဲ့ နေရာမှာ ရပ်ရတယ်။
ဒါ ပန်းတိုင် မရှိတဲ့ ဘဝ။
───
Neuroscience မှာ စိတ်ဝင်စားစရာ သုတေသန တစ်ခု ရှိတယ်။
ဦးနှောက်ရဲ့ Prefrontal Cortex —
ဒါ ကိုယ့်ဦးနှောက်ရဲ့ CEO။
ပန်းတိုင် တိတိကျကျ သတ်မှတ်လိုက်တဲ့အခါ
Prefrontal Cortex က ခန္ဓာကိုယ် တစ်ခုလုံးကို ညွှန်ကြားချက် ပေးတယ်။
Attention ကို ပန်းတိုင်ဆီ ညွှတ်ပေးတယ်။
မလိုအပ်တဲ့ အရာတွေကို Filter လုပ်ပေးတယ်။
ဒါပေမဲ့ ပန်းတိုင် မရှိရင်
Prefrontal Cortex က ဘာလုပ်ရမှန်း မသိဘူး။
ဦးနှောက် ကပူပြီး ဘယ်သူ ဘာပြောပြော လိုက်နေတယ်။
Dr. Gail Matthews ရဲ့ Dominican University သုတေသနမှာ
ပန်းတိုင် ကို ရေးချထားတဲ့ လူတွေ
မရေးထားတဲ့ လူတွေထက် ၄၂% ပိုအောင်မြင်တယ်လို့ တွေ့ရတယ်။
၄၂%။
ရေးချရုံနဲ့ ၄၂% ကွာတယ်။
ဘာလို့လဲ။
ရေးချလိုက်တဲ့အခါ ဦးနှောက်ရဲ့ Encoding Process ကပြောင်းတယ်။
ပန်းတိုင်က “ဆန္ဒ” ကနေ “ညွှန်ကြားချက်” ဖြစ်သွားတယ်။
ဦးနှောက်က ဒါကို အမိန့်တစ်ခုလို လက်ခံတယ်။
───
ဒါပေမဲ့ ပန်းတိုင် တိုင်း အတူတူ မဟုတ်ဘူး။
“ချမ်းသာချင်တယ်” — ဒါ ပန်းတိုင် မဟုတ်ဘူး။ ဒါ ဆန္ဒ။
“အောင်မြင်ချင်တယ်” — ဒါလည်း ပန်းတိုင် မဟုတ်ဘူး။ ဒါ ခံစားချက်။
ပန်းတိုင် ဆိုတာ —
ဘယ်ကို ရောက်ချင်လဲ တိတိကျကျ သိတာ။
ဘယ်အချိန်မှာ ရောက်ချင်လဲ သိတာ။
ရောက်ပြီ ဆိုတာ ဘယ်လို သိမလဲ သိတာ။
───
ဘာလို့ တိကျမှု က အရေးကြီးလဲ။
ဦးနှောက်ထဲမှာ Dopamine System ဆိုတာ ရှိတယ်။
Dopamine က “ပျော်ရွှင်မှု ဓာတု” လို့ လူတွေ ထင်ကြတယ်။
ဒါပေမဲ့ တကယ်တော့ Dopamine က “မျှော်လင့်ချက် ဓာတု”။
ပန်းတိုင် တိကျရင် — Dopamine ထွက်တယ်။
ပန်းတိုင်ဆီ တစ်လှမ်းချင်း နီးလာတိုင်း — Dopamine ထပ်ထွက်တယ်။
ဒါ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ကိုယ့်ဦးနှောက်ကနေ ဆုချတာ။
ဒါပေမဲ့ ပန်းတိုင် မရှင်းရင်
Dopamine ထုတ်ဖို့ အကြောင်းမရှိဘူး။
ဒါဆို ဦးနှောက်က Social Media ထဲ ဝင်ပြီး Dopamine ရှာတယ်။
ရုပ်ရှင်ကြည့်ပြီး Dopamine ရှာတယ်။
စားပြီး Dopamine ရှာတယ်။
ပန်းတိုင် မရှိတဲ့ ဦးနှောက် က
ပန်းတိုင် အစားထိုး ရှာနေတယ်။
───
ဒါကြောင့် Socrates ကပြောခဲ့တယ် —
“The unexamined life is not worth living.”
မဆန်းစစ်ဘဲ နေတဲ့ ဘဝ — နေဖို့ မထိုက်တန်ဘူး။
ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မေးကြည့်ပါ။
ကိုယ် ဘာဖြစ်ချင်လဲ — မဟုတ်ဘူး
ကိုယ် ဘယ်ကို ရောက်ချင်လဲ — ဒါ မေးရမယ်။
“ဘာဖြစ်ချင်လဲ” က ခံစားချက်။
“ဘယ်ကို ရောက်ချင်လဲ” က Direction။
ခံစားချက် ပြောင်းတယ်။
Direction က ပြောင်းစရာ မလိုဘူး — ရောက်ရင် ရပြီ။
───
Seneca ကလည်း ပြောခဲ့တယ် —
“If a man knows not to which port he sails, no wind is favorable.”
ဘယ်ဆိပ်ကမ်းကို သွားမလဲ မသိရင် — ဘယ်လေ မှ ကောင်းတဲ့ လေ မဖြစ်နိုင်ဘူး။
လေ တိုက်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ဆိပ်ကမ်း မသိရင် — ဘယ်လေ ကိုယ့်လေ လဲ မသိဘူး။
ကိုယ့်ဘက်က တိုက်နေတာလား ကိုယ့်ကို ဆန့်ကျင်နေတာလား မသိဘူး။
ပန်းတိုင် ရှိတဲ့ လူ — လေတိုင်း ကို ကိုယ့်လေ ဖြစ်အောင် သုံးနိုင်တယ်။
ပန်းတိုင် မရှိတဲ့ လူ — လေတိုင်း ကိုယ့်ရန်သူ ဖြစ်နေတယ်။
───
ဒီညပဲ ထိုင်ပြီး ရေးကြည့်ပါ။
ကိုယ် ၁ နှစ် အတွင်း ဘယ်ကို ရောက်ချင်လဲ။
ကိုယ် ၃ နှစ် အတွင်း ဘယ်ကို ရောက်ချင်လဲ။
“ချမ်းသာချင်တယ်” လို့ မရေးပါနဲ့။
“ဘယ်လောက် ဝင်ငွေ ရချင်တယ်” လို့ ရေးပါ။
“ကျန်းမာချင်တယ်” လို့ မရေးပါနဲ့။
“တစ်ပတ် ၃ ရက် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမယ်” လို့ ရေးပါ။
တိကျလေ ဦးနှောက် နားလည်လေ။
ဦးနှောက် နားလည်လေ ကိုယ့်ခြေလှမ်း တည့်လေ။
ပန်းတိုင် ဆိုတာ ကိုယ့်ကို ကန့်သတ်တာ မဟုတ်ဘူး။
ပန်းတိုင် ဆိုတာ ကိုယ့်ကို လွှတ်ပေးတာ —
ဘာ မလုပ်ရဘူးလဲ ရှင်းသွားလို့
ဘာ လုပ်ရမလဲ ပိုရှင်းသွားတယ်။
Phyo Paing @ Derek